Het gaat er steeds meer op lijken dat het loeigrote Oekraïne en het piepkleine Moldavië lid gaan worden van de Europese Unie. Is dat wel een briljant idee?
We kunnen ons nog het referendum van april 2016 herinneren over het toen voorgenomen Associatieverdrag van Oekraïne met de EU. Toen was er onder meer veel stampij over de vraag of we economische en dieper gaande politieke betrekkingen zouden moeten aangaan met een zo intens corrupt land als Oekraïne. Een forse meerderheid van de Nederlandse deelnemers aan het referendum stemde tegen het Associatieverdrag. In Brussel werd toen geruststellend gezegd dat het Associatieverdrag geen opmaat zou zijn naar een EU lidmaatschap van Oekraïne, en werd het alsnog getekend.
Nu staat Oekraïne toch weer aan de poorten van de EU te rammelen en blijft het publiekelijk muisstil over het EU voornemen om Oekraïne toe te laten. Die stilte is om meerdere redenen verbazingwekkend en zorgwekkend.
Er is allereerst de geopolitieke kant van de zaak. Een land in oorlog kan natuurlijk sowieso geen lid worden. Maar los daarvan, door Oekraïne in het ‘westerse kamp” te trekken wordt de mogelijkheid om met Rusland tot een vreedzaam nabuurschap te komen er niet beter op. Er wordt al te veel vergeten dat de oorlog zo snel mogelijk moet stoppen. De voorwaarde daarvoor is dat er tussen Rusland en de rest van Europa gewerkt moet worden aan een stabiele veiligheidsstructuur. Wie zegt dat dat niet kan zegt feitelijk dat we permanent in een staat van hele of halve oorlog met Rusland blijven zitten, en dat dat niet anders kan. Waarom niet de dialoog aangaan en zien waar aan beide kanten pijn zit en waar opening zit voor het normaliseren van de betrekkingen? De wapenwedloop waar de EU zich instort is niet behulpzaam voor tot stand brengen van vrede in Europa. Binnen de wenselijke ontwikkeling naar een veiligheidsstructuur in Europa moet de plek van Oekraïne een plek krijgen, en niet andersom door Oekraïne eerst lid van de EU te maken en daarmee een extra hobbel inbouwen voor het normaliseren van de betrekkingen met Rusland.
Als tweede reden voor de EU om afstand te bewaren tot Oekraïne is dat het land nog steeds corrupt is en de rechtsstaat een zorgenkindje is. Bij andere overhaaste toelatingen tot de EU was de gedachte, dat komt wel goed, maar zo ging het niet. Bulgarije, Roemenië zijn een paar voorbeelden dat die landen, eenmaal toegelaten, niet meer te temmen zijn. Waarom voor Oekraïne dromen dat het beter zal gaan?
De derde reden om Oekraïne geen deel te maken van de Europese Unie ligt aan de EU zelf. We hebben ons huis niet in orde. Een fors obstakel voor de EU zelf om een stevig continent in de wereld te zijn, c.q. te worden is het unanimiteitsbeginsel dat adequaat optreden verlamt. Als dat niet van tafel is komt er weer een land bij – om het even Oekraïne of het minuscule Moldavië – dat neen kan roepen; zo kom je niet tot gezamenlijke besluiten.
Vervolgens, hoe gaan we een uitbreiding van de EU financieren? Een kapot en arm land als Oekraïne en een straatarm land als Moldavië, dat gaat wat kosten. Als Europese burgers toch al niet geneigd zijn om ruimschoots bij te dragen aan Brussel, dan is het toch zeer onwaarschijnlijk dat ze flink willen bijdragen aan Oekraïne en Moldavië.
Kort gezegd, om meerdere redenen is het onverstandig om Oekraïne het lidmaatschap van de EU in het vooruitzicht te stellen. Wie gaat een referendum organiseren om dit te voorkomen?